Kartika Purnima & Boita Bandana (କାର୍ତ୍ତିକ ପୂଣ୍ଣିମା ଏବଂବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ)
Kartika Purnima & Boita Bandana – The Festival of Boats and Devotion
FESTIVALS
Bishwanath
English Version
Kartika Purnima & Boita Bandana – The Festival of Boats and Devotion
Kartika Purnima is one of the most sacred and culturally rich festivals of Odisha. It falls on the full moon day of the Odia month of Kartika and holds a special place in the hearts of Odia people. On this auspicious day, communities across the state celebrate Boita Bandana, a unique and beautiful tradition that remembers the ancient maritime glory of Odisha. The festival beautifully blends devotion, history, and cultural pride, making it one of the most meaningful observances of the year.
When is Kartika Purnima celebrated?
Kartika Purnima is observed on the full moon day (Purnima) of the Kartika month according to the traditional Odia calendar. In 2026, this holy day will be celebrated on 24 November with great enthusiasm throughout Odisha and among Odia communities living in different parts of India and the world. The entire Kartika month is considered highly auspicious, and the full moon day marks its spiritual peak. People look forward to this day for both religious rituals and the joyous act of floating boats.
What is Boita Bandana?
Boita Bandana literally means “worship of boats.” Early in the morning, long before sunrise, people gather near rivers, ponds, lakes, or the seashore. They float small boats made of banana stem, cork, paper, or lightweight materials. These miniature boats (called boitas) are carefully decorated with fresh flowers, lighted lamps (diyas), betel leaves, and sometimes coins or other small offerings. As the boats gently float on the water with the flickering lamps, people sing traditional songs and remember the ancient Sadhabas — the brave Odia sailors and traders of the past. The sight of hundreds of tiny glowing boats moving on the water creates a peaceful and magical atmosphere that fills the heart with devotion and pride.
Historical Significance:
Centuries ago, Odisha (then known as Kalinga) was a powerful maritime nation. It had flourishing trade links with distant lands such as Java, Sumatra, Bali, Borneo, and Sri Lanka. The courageous Sadhabas used large wooden ships called boitas to sail across the seas. They carried goods, culture, and ideas, establishing strong commercial and cultural connections. The most favourable time for these long voyages was around Kartika Purnima, when the winds and sea conditions were suitable. Boita Bandana is a living memory of that glorious past. Every year, when people float the small boats, they keep alive the spirit of those ancient seafarers and honour Odisha’s rich maritime heritage. The festival reminds the present generation of the courage, skill, and adventurous spirit of their ancestors.
Rituals of Kartika Purnima & Boita Bandana The day begins with simple yet meaningful rituals:
People wake up very early and take a holy bath in rivers, ponds, or the sea.
Families, especially children, prepare small boats and decorate them with flowers, leaves, and lamps.
The decorated boats with lighted diyas are floated in water bodies while prayers are offered.
Devotees offer prayers to Lord Jagannath, Lord Kartikeya, and the river or sea gods, seeking blessings for prosperity, health, and safe journeys.
Many people visit temples and perform special puja on this day.
In several places, especially in Cuttack, large-scale Boita Bandana events and cultural programmes are organised with beautiful decorations, music, and community gatherings.
These rituals are performed with deep faith and joy. The act of floating the boat is both a religious offering and a cultural remembrance.
Spiritual Importance:
The entire Kartika month is regarded as highly auspicious in Hindu tradition. Taking a holy bath on Kartika Purnima is believed to wash away sins and purify the soul. Floating the boats is seen as a way of offering gratitude to the water gods and seeking their blessings for prosperity, protection, and safe journeys in life. The festival also carries a deeper message — just as the ancient sailors set out with courage and returned with success, people pray for strength and success in their own life journeys. The lighted lamps on the boats symbolise hope, guidance, and the light of knowledge that removes darkness.
How People Celebrate Today:
In cities and villages across Odisha, thousands of people gather near water bodies early in the morning. The banks of the Mahanadi in Cuttack, the sea beaches of Puri and Gopalpur, and countless village ponds become centres of celebration. Children especially enjoy making and floating the small boats. Families come together, sing traditional songs, and share the joy of the moment. Cultural programmes, bhajans, and community gatherings make the festival vibrant. Many households also prepare special dishes on this day. The festival has become an occasion for both spiritual reflection and happy family bonding. Even Odia communities living outside Odisha organise small Boita Bandana events to keep the tradition alive.
Interesting Facts
Boita Bandana is unique to Odisha and directly reflects its ancient maritime history.
The festival is closely linked with the famous Bali Yatra held in Cuttack, which commemorates the same trading voyages of the Sadhabas to Bali and other Southeast Asian lands.
Lighting lamps on the floating boats creates a magical and peaceful atmosphere that people remember for a long time.
Traditional songs sung during the ritual, such as the popular “Aa ka ma bai…”, recall the months when the sailors used to set out on their journeys.
The festival connects the present generation with a glorious past that spans more than two thousand years of seafaring tradition.
Kartika Purnima and Boita Bandana beautifully combine devotion, culture, and history. It is a festival that connects the people of Odisha with their glorious maritime past while offering prayers for a bright and prosperous future. Through the simple act of floating a small boat with a lamp, people keep alive a rich heritage and express gratitude to the divine forces of nature.
Jai Jagannath!
Odia Version
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ – ନୌକା ଓ ଭକ୍ତିର ପର୍ବ
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ବ। ଏହା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଜନତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ପାଳିତ ହୁଏ, ଯାହା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଚୀନ ସାମୁଦ୍ରିକ ଗୌରବକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ। ଏହି ପର୍ବ ଭକ୍ତି, ଇତିହାସ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗର୍ବକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ମିଶାଇ ଏକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସବର ରୂପ ନେଇଛି।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କେବେ ପାଳିତ ହୁଏ?
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନ ୨୪ ନଭେମ୍ବରରେ ଓଡ଼ିଶା ତଥା ବିଶ୍ୱର ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ପାଳିତ ହେବ। ସମଗ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିଖର। ଲୋକେ ଏହି ଦିନକୁ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ଓ ନୌକା ଭସାଇବାର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହନ୍ତି।
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କ’ଣ?
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣର ଅର୍ଥ ହେଉଛି “ନୌକାର ପୂଜା”। ସକାଳୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଲୋକେ ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କଦଳୀ ଗଣ୍ଡି, କର୍କ କିମ୍ବା କାଗଜରେ ତିଆରି ଛୋଟ ନୌକା ଭସାନ୍ତି। ଏହି ଛୋଟ ନୌକାଗୁଡ଼ିକୁ ଫୁଲ, ଦୀପ, ପାନ ପତ୍ର ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଏ। ନୌକା ଭାସିବା ସମୟରେ ଲୋକେ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ସାଧବମାନଙ୍କୁ (ଓଡ଼ିଆ ନାବିକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ) ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଶହ ଶହ ଛୋଟ ଦୀପ ଜଳୁଥିବା ନୌକା ପାଣିରେ ଭାସିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ:
ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ ଓଡ଼ିଶା (ସେତେବେଳେ କଳିଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ) ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଥିଲା। ଏହାର ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା, ବାଲି, ବୋର୍ନିଓ ଓ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା। ସାହସୀ ସାଧବମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ କାଠ ନୌକାରେ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା କରି ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରେ ପବନ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଅବସ୍ଥା ଅନୁକୂଳ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ସେହି ଗୌରବମୟ ଅତୀତର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସ୍ମୃତି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଛୋଟ ନୌକା ଭସାଇ ଲୋକେ ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ନାବିକମାନଙ୍କ ସାହସ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାମୁଦ୍ରିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାନ୍ତି।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣର ନୀତି ଏହି ଦିନର ମୁଖ୍ୟ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:
ଲୋକେ ସକାଳୁ ଉଠି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।
ଛୋଟ ବୋଇତ (ନୌକା) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଫୁଲ, ପତ୍ର ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ସଜାନ୍ତି।
ଦୀପ ଜଳାଇ ପାଣିରେ ନୌକା ଭସାନ୍ତି।
ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଏବଂ ନଦୀ/ସମୁଦ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ, ବିଶେଷକରି କଟକରେ, ବଡ଼ ଆକାରର ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆୟୋଜିତ ହୁଏ।
ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ପାଳିତ ହୁଏ। ନୌକା ଭସାଇବା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ।
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ:
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପବିତ୍ର ନଦୀ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ। ନୌକା ଭସାଇବାକୁ ଜଳ ଦେବତାଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବା ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବ ଏକ ଗଭୀର ସନ୍ଦେଶ ଦିଏ — ଯେପରି ପ୍ରାଚୀନ ନାବିକମାନେ ସାହସ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରି ସଫଳ ହୋଇ ଫେରୁଥିଲେ, ସେହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଯାତ୍ରାରେ ଶକ୍ତି ଓ ସଫଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ନୌକାରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ଆଶା, ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ଆଜିକାଲି ଲୋକେ କିପରି ପାଳନ କରନ୍ତି:
ଓଡ଼ିଶାର ସହର ଓ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ସକାଳୁ ପାଣି ପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। କଟକର ମହାନଦୀ କୂଳ, ପୁରୀ ଓ ଗୋପାଳପୁରର ସମୁଦ୍ର ତଟ ତଥା ଗାଁର ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ସବର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଉଠେ। ପିଲାମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଛୋଟ ନୌକା ତିଆରି କରି ଭସାଇବାରେ ଆନନ୍ଦ ନିଅନ୍ତି। ପରିବାର ଏକାଠି ହୋଇ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଭଜନ ଓ ସାମୂହିକ ମିଲନ ପର୍ବକୁ ଆହୁରି ରଙ୍ଗୀନ କରିତୋଳେ। ଅନେକ ଘରେ ବିଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ରହୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଆୟୋଜନ କରି ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବିତ ରଖନ୍ତି।
କିଛି ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ
ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଓଡ଼ିଶାର ବିଶେଷ ପର୍ବ ଏବଂ ଏହା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଚୀନ ସାମୁଦ୍ରିକ ଇତିହାସକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ଏହି ପର୍ବ କଟକରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବାଲି ଯାତ୍ରା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ, ଯାହା ସାଧବମାନଙ୍କ ବାଲି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାତ୍ରାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ।
ଭାସମାନ ନୌକାରେ ଦୀପ ଜଳାଇବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଏହି ସମୟରେ ଗାଆଯାଉଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ “ଆ କା ମା ବୈ…” ସେହି ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଏ ଯେଉଁଥିରେ ନାବିକମାନେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ।
ଏହି ପର୍ବ ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିକୁ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ସାମୁଦ୍ରିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ରଖେ।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଭକ୍ତି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଇତିହାସକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ମିଶାଇଥାଏ। ଏହା ଏକ ଏପରି ପର୍ବ ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଜନତାକୁ ସେମାନଙ୍କ ଗୌରବମୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅତୀତ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ରଖେ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଏ। ଛୋଟ ନୌକାରେ ଦୀପ ଜଳାଇ ଭସାଇବା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟକୁ ଜୀବିତ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ!
Reach us for calendar details or feedback.
© 2026 Jagakaliapanjika.com. All rights reserved.
Subscribe for new updates